२०७८ आश्विन ८, शुक्रबार
September 24, 2021, Friday

गीतामा ईन्द्रिय, मन, बुद्धि र चित्तको विवेचना

भक्त बहादुर बलायर


(१) गीतामा मानव मन बुद्धि चित्त बारे ।
कृष्णले द्विविधा द्वन्द आदि प्रकाश पारे ।।

(२) सङ्कीर्ण रुपमा मानव तुष्टिमा सिमित ।
उतार चढाव सम्झे सुमार्ग निर्मित ।।

(३) मानवको स्वरुप के हो किन हो द्विविधा ।
कसरी समृद्धि सार्थक धर्मको सुविधा ।।

(४) गीताले इन्द्रिय मन बुद्धिबारे सबै ।
कृष्णले छर्लङ्ग पारे भम्र रन्न कवै ।।

(५) गीतामा इन्द्रिय मन बुद्धिको बारेमा ।
कसरी मनलाई वशमा प्रभाव पारेमा ।।

(६) विषयको ज्ञान दिन्छ इन्द्रियहरुले ।
इन्द्रियको ज्ञान दिन्न विषयहरुले ।।

(७) इन्द्रिय विषय भन्दा अलि टाढा हुन्छ ।
इन्द्रिय शरीर भन्दा निकै टाढा हुन्छ ।।

(८) मन् टाढा इन्द्रिय भन्दा मन भन्दा बुद्धि ।
बुद्धि भन्दा काम टाढा अभ्यासले सिद्धि ।।

(९) अर्जुन्का सारथी कृष्ण मान्छेको बुद्धि हो ।
संयमित मनवाट मिल्ने नै सिद्धि हो ।।

(१०) ईन्द्रिय घोडा हुन रथका शरिर रथको ।
बुद्धि सार्थी जीव रथि मानव् जीवपथको ।।

(११) जीवन रथको लगाम भगवान जिम्मा लगाऔं ।
गीता भन्छ भगवान प्रति भक्तिभाव जगाऔं ।।

(१२) नदिए नारायण जिम्मा कामनाले हाक्छ ।
कामले ग्रसित बनाई आफ्नो वशमा राख्छ ।।

(१३) व्यवहार सात्विक बनाई आत्मा चिन्तन गरौं ।
जीव रथ भगवान सुम्पी उन्कै भरमा परौं ।।

(१४) वेदना सङ्कल्प इच्छा विचार चिन्तन ।
कल्पना विचार सोच्ने मनमनै मन्थन ।।

(१५) इन्द्रियको अधिपति मानव मन हुन्छ ।
मन् वशमा नभए सम्म इन्द्रिय सेवक बन्छ ।।

(१६) अतिचेतन, अवचेतन, चेतन मनै हो ।
बाहिरी स्वरुप मनको भौतिक तन हो ।।

(१७) हावा झै चञ्चल दृढ हठी हुन्छ मन ।
मनको इसारा चल्छ मानिसको तन ।।

(१८) अर्जुन भन्छन मन चञ्चल दृढ अति हठी ।
हावाझै रोक्नलाई मुस्किल छैन कति घटी ।।

(१९) कृष्ण भन्छन वैराग्य र अभ्यासले मिल्छ ।
जव मन वशमा हुन्छ तवै जीवन खिल्छ ।।

(२०) अभ्यासमा ठूलो शक्ति कठिन काम बन्छ ।
अभ्यास गरे काम बन्छ शास्त्र यहि भन्छ ।।

(२१) निरन्तर अभ्यास गरे वशमा मन आउँछ ।
निरन्तर अभ्यासले आफ्नो लक्ष्य पाउँछ ।।

(२२) जस्तो अभ्यास उस्तै सिद्वि साधकलाई मिल्छ ।
राग द्वेश त्याग गरे अनि जीवन खिल्छ ।।

(२३) वैराग्य विगतका राग नद्वेष आशक्ति ।
विषय वासना त्यागि ईश्वरप्रति भक्ति ।।

(२४) जादैन विषय भोगमा आकर्षित् भई मन ।
अभ्यासी वैराग्य जनको वशमा हुन्छ तन ।।

२५) मनीषा मनन शक्ति मति बुद्धि एउटै ।
मनलाई वशमा राखे शक्ति बन्छन दुईटै ।।

२६) अकर्तव्य कर्तव्यको जो वोध गराउँछ ।
अयोग्य ग्रहण गर्न अभ्यासी डराउँछ ।।

२७) इन्द्रियको स्वामी बुद्धि प्राणी अधिपति ।
बुद्धिको वशमा ल्याउनु सबै कार्य जति ।।

२८) आत्माको नजिक हुन्छ मानवको बुद्धि ।
बुद्धिको वशमा जाँदा छिटो मिल्छ सिद्वि ।।

२९) ईश्वर्, जीव, माया, जगत्, बुद्धि प्रकाश पार्छ ।
आत्मा द्रष्टा साक्षी बुद्धि गलत मार्ग टार्छ ।।

३०) स्थिर दृढ अडिक बुद्धि सहि बाटो लान्छ ।
अस्थिर चञ्चल बुद्धि कुमार्गमा तान्छ ।।

३१) जब बुद्धि.स्थिर हुन्छ सुमार्ग पु¥याउँछ ।
भ्रमित अस्थिर बुद्धि कुमार्ग सु¥याउँछ ।।

३२) कहिले रागको कहिले द्वेषको वशमा परि रन्छ ।
ईश्वर मान्दैन भन्छ नास्तिक पशु बन्छ ।।

३३) अधर्मको बाटोद्वारा लाभ हुन्छ ठान्छ ।
जब आफ्नो लाभ देख्छ धर्म छोडी जान्छ ।।

३४) स्थित प्रज्ञ बुद्धि हुनु भगवान कृष्ण भन्छन ।
सम्पूर्ण कामना त्यागे स्थिर बुद्धि बन्छन ।।


३५) यर्थाथ अवस्थाबाट सन्तुष्ट पाउनेले ।
जीवनको महत्व बुझ्छन् स्थिर भई आउनेले ।।

३६) मनको स्थिरता भन्दा बुद्धिको उत्कृष्ट ।
राग द्वेषको वशमा गई बन्दैन निकृष्ट ।।

३७) स्थिरता मनबाट लौकिक सिद्वि मिल्छ ।
स्थिरता बुद्धिवाट पूर्ण कल्याण खिल्छ ।।

३८) कृष्ण भन्छन अर्जुनलाई मनलाई ममा राख ।
एकाग्र गराई मन पूर्ण त्यसमा लाग ।।

३९) ममा मन बुद्धि राख म भित्र निवास ।
द्विविधा रहने छैन आउने छ सुवास ।।

४०) मन बुद्धि भगवानकै अपरा प्रकृति ।
त्यो परा प्रकृति भने भगवानकै प्रकृति ।।

४१) मन बुद्धि नलागेमा जीव आफै लाग्छ ।
आफैलाई भगवानमा लाग्न मन माग्छ ।।

४२) मन वुद्धि भगवानमा सर्पित गरे ।
भगवानमा विलिन भई भव सागर तरे ।।

४३) तत्व ज्ञानको बाहुल्यता चित्तमा रहन्छ ।
सांसारिक राग द्वेष चित्तमा बहन्छ ।।

४४) जीवात्मा र चित्त सधैं सँग सँगै बस्छन ।
जीवात्मा चित्त रुपी गुफा भित्र पस्छन ।।

४५) सात्विक राजस तामस चित्त तिन भेदका ।
कारण् सूक्ष्म र स्थूल शरिर यीनै यी चेतका ।।

४६) चित्तले आसक्ति जगाई जीवलाई बन्धन लिन्छ ।
विषय वासना त्याग मोक्ष मार्ग दिन्छ ।।

४७) निरन्तर अभ्यासले चित्त शुद्व वन्छ ।
तातो फलाम मिले जस्तै परमात्मामा मिल्छ ।।

४८) परमचेतन चेतनतत्व परमात्मामा मिल्छ ।
परमात्मामा विलिन भई मोक्ष मार्ग लिन्छ ।।

४९) विषयको चिन्तनले आसक्ति बढाउँछ ।
आसक्तिको कामनाले क्रोधलाई चढाउँछ ।।

५०) क्रोधबाट मोह बढ्छ मोह भ्रम ल्याउँछ ।
भ्रमित बुद्धि विवेक नष्ट पतन तिर आउँछ ।।

५१) विषयको चिन्तन आउँछ भगवान् चिन्तन छोडे ।
आसक्ति कामना बढाई विषय रागमा जोडे ।।

५२) प्रेम भाव्का प्रभावले चिन्तन गराउँछ ।
कामनाको वासनाले सब बुद्घि हराउँछ ।।

५३) ईश्वरमा मन लगाऔं राग द्वोष त्यागौं ।
ईश्वरमा मन सुम्पी भक्तिभावमा लागौं ।।

५४) उपनिषद गाई हुन कृष्ण गाई दुहने ।
अर्जुन बाच्छो गीता दुध ज्ञानी हुन् पिउने ।।

५५) गीताको अमृत पान बुद्धिमानले गर्छ ।
परमात्मामा लीन भई भव सागर तर्छ ।।

५६) यमराज जीवलाई सोध्छन केशव नाम लिईनस् ।
मोक्षदायी कृष्ण प्रति किन ध्यान दिईनस् ।।

५७) कृष्णको जपन गरौ कृष्ण भक्ति जगाऔं. ।
सद्भाव मनमा जगाई राग द्वेष भगाऔं ।।

Related News

डडेल्धुरामा रिले अनशन, पुनः वडा अधिवेशन गर्नूपर्ने माग
डडेल्धुरामा रिले अनशन, पुनः वडा अधिवेशन गर्नूपर्ने माग
  • २०७७ भाद्र १५

डडेल्धुरा– नेपाली काँग्रेसका पार्टी सभापति शेरबहादुर देउवाको गृह जिल्ला डडेल्धुरामा पुनः वडा अधिवेशन गर्नूपर्ने माग गर्दै पार्टी कार्यालयमा रिले अनशन...

साइन नेपालद्वारा विद्यालय र स्वास्थ्य चौकीलाई स्वास्थ्य सामग्री वितरण
साइन नेपालद्वारा विद्यालय र स्वास्थ्य चौकीलाई स्वास्थ्य सामग्री वितरण
  • २०७७ भाद्र १५

डोटी – मानवीय सेवामा अनेकौं प्रयास (SHIN, Nepal) धनगढीले स्वास्थ्य सामग्री वितरण गरेको छ । संस्थाद्वारा संचालित कोभिड – १९...

एमाले नेता रावत बेपत्ता
एमाले नेता रावत बेपत्ता
  • २०७७ भाद्र १५

धनगढी: नेकपा एमाले अछामका जिल्ला कमिटी सदस्य धन बहादुर रावत बेपत्ता भएका छन्। असोज ४ गते रामारोशन गाउँपालिका -७ सुतारमा...

TOP