चीन भ्रमणबाट प्राप्त सिकाइ, अनुभव र नेपालका लागि अवसरहरू

• कुबेर खड्का

चीन सरकार को सहयोगमा मे २८ देखि जुन १७, २०२६ सम्म चीनको Jiangxi Vocational College of Foreign Studies, Nanchang मा आयोजित “Seminar on Inclusive and Sustainable Industrial and Trade Development for Developing Countries” कार्यक्रममा सहभागी हुने अवसर प्राप्त भयो। यस कार्यक्रममा नेपालसहित विभिन्न विकासशील राष्ट्रका सरकारी निकाय, उद्योग तथा व्यापार क्षेत्रका प्रतिनिधिहरू सहभागी थिए।

सेमिनारको मुख्य उद्देश्य विकासशील देशहरूमा समावेशी (Inclusive) र दिगो (Sustainable) औद्योगिक तथा व्यापारिक विकासका सफल अभ्यासहरू आदान–प्रदान गर्नु, उद्योग र व्यापार प्रवर्द्धनका नयाँ अवधारणाहरू बुझ्नु तथा सहभागी राष्ट्रहरूबीच अनुभव साटासाट गर्नु थियो।

तीन हप्तासम्म सञ्चालन भएको यस कार्यक्रममा कक्षागत प्रशिक्षणसँगै चीनका प्रमुख औद्योगिक तथा व्यापारिक केन्द्रहरू Nanchang, Shanghai, Yiwu र Jingdezhen को अध्ययन भ्रमण गर्ने अवसर पनि प्राप्त भयो। यस भ्रमणले चीनको विकासलाई नजिकबाट बुझ्ने, आधुनिक उद्योग तथा व्यापार व्यवस्थापन अवलोकन गर्ने र नेपालका लागि उपयोगी हुन सक्ने अभ्यासहरू सिक्ने अवसर प्रदान गर्यो।

कार्यक्रमका क्रममा नेपालका तर्फबाट आफ्ना अनुभव तथा नेपालको औद्योगिक र व्यापारिक सम्भावनाबारे प्रस्तुति दिने अवसर प्राप्त गर्नु मेरो लागि निकै गर्वको विषय थियो। विभिन्न देशका प्रतिनिधिहरूसँग विचार आदान–प्रदान गर्दा नेपाललाई अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा चिनाउने अवसरसमेत प्राप्त भयो।

यस अवसरमा नेपालको औद्योगिक सम्भावना, कृषि, पर्यटन, साना तथा मझौला उद्योग, स्थानीय उत्पादन तथा दिगो आर्थिक विकासका विषयमा प्रस्तुति दिँदै। विभिन्न देशका प्रतिनिधिहरूसँग अनुभव आदान–प्रदान गर्ने अवसर पनि प्राप्त भयो। 

 

Nanchang बाट प्राप्त सिकाइ

Nanchang सेमिनारको मुख्य केन्द्र थियो। यहाँ चीनको आर्थिक विकासको इतिहास, औद्योगिक नीति, अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार, लगानी, हरित अर्थतन्त्र, डिजिटल अर्थतन्त्र तथा दिगो विकासका विषयमा विस्तृत प्रशिक्षण प्रदान गरियो।

विशेषज्ञहरूले चीनले पछिल्ला चार दशकमा कसरी गरिबी न्यूनीकरण, औद्योगिकीकरण, पूर्वाधार विकास र निर्यात प्रवर्द्धनमा उल्लेखनीय सफलता हासिल गर्यो भन्ने विषयमा जानकारी दिए।

सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा, चीनले विकासलाई केवल सरकारको जिम्मेवारी नठानी सरकार, निजी क्षेत्र, शैक्षिक संस्था र अनुसन्धान केन्द्रबीचको सहकार्यबाट अघि बढाएको देखियो। विश्वविद्यालयहरूले उद्योगका आवश्यकताअनुसार दक्ष जनशक्ति उत्पादन गरिरहेका छन् भने उद्योगहरूले अनुसन्धान र नवप्रवर्तनमा निरन्तर लगानी गरिरहेका छन्।

यसबाट नेपालले पनि शिक्षा, उद्योग र सरकारी नीतिबीचको सम्बन्धलाई अझ मजबुत बनाउनुपर्ने आवश्यकता स्पष्ट देखियो।

Shanghai बाट प्राप्त अनुभव

Shanghai चीनको सबैभन्दा विकसित आर्थिक तथा व्यापारिक शहर हो। आधुनिक पूर्वाधार, विश्वस्तरीय बन्दरगाह, व्यवस्थित यातायात, डिजिटल सेवा तथा वित्तीय व्यवस्थापनका कारण Shanghai विश्वकै उत्कृष्ट व्यापारिक केन्द्रमध्ये एक बनेको छ।

यस शहरमा सबैभन्दा बढी प्रभावित पार्ने पक्ष भनेको अनुशासन, समयको सम्मान, सरसफाइ र व्यवस्थापन थियो।

सडकहरू अत्यन्त सफा थिए। सार्वजनिक यातायात समयमै सञ्चालन हुन्थ्यो। ट्राफिक नियमको कडाइका साथ पालना गरिएको थियो। सरकारी सेवा अधिकांश डिजिटल माध्यमबाट सञ्चालन हुने भएकाले नागरिकलाई सेवा लिन निकै सहज थियो।

Shanghai ले देखाएको एउटा महत्वपूर्ण सन्देश के हो भने विकासका लागि केवल लगानी पर्याप्त हुँदैन; सुशासन, पारदर्शिता, अनुशासन र प्रभावकारी कार्यान्वयन पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ।

Yiwu बाट प्राप्त सिकाइ

Yiwu विश्वकै सबैभन्दा ठूलो Small Commodity Market का रूपमा परिचित छ। यहाँ संसारभरिका व्यापारीहरू सामान खरिद गर्न आउने गर्छन्।

Yiwu भ्रमणका क्रममा हजारौं साना उद्योगहरूले उत्पादन गरेका सामग्री विश्व बजारमा कसरी बिक्री हुन्छन् भन्ने कुरा प्रत्यक्ष रूपमा अवलोकन गर्ने अवसर प्राप्त भयो।

चीनले साना तथा मझौला उद्योगलाई विशेष प्राथमिकता दिएको देखियो। उत्पादनको गुणस्तर, उचित मूल्य, आकर्षक प्याकेजिङ, डिजिटल मार्केटिङ र प्रभावकारी ढुवानी व्यवस्थाले चीनलाई विश्व व्यापारमा प्रतिस्पर्धी बनाएको छ।

नेपालका हस्तकला, ढाका, अल्लो, जडीबुटी, कृषि उत्पादन तथा घरेलु उद्योगका वस्तुहरूलाई पनि यस्तै व्यवस्थापन गर्न सके अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा राम्रो सम्भावना देखिन्छ।

Jingdezhen बाट प्राप्त प्रेरणा

Jingdezhen विश्वप्रसिद्ध सिरेमिक (Ceramic) तथा पोर्सिलेन उत्पादन गर्ने शहर हो। सयौं वर्ष पुरानो परम्परागत कलालाई आधुनिक प्रविधि, अनुसन्धान र अन्तर्राष्ट्रिय बजारसँग जोडेर विश्वस्तरीय उद्योगमा रूपान्तरण गरिएको देखियो।

यसले एउटा महत्वपूर्ण सन्देश दिन्छ—परम्परा र आधुनिकता एकअर्काका प्रतिस्पर्धी होइनन्, बरु एकअर्काका पूरक हुन्।

नेपालका ढाका, हस्तकला, धातुकला, काठका सामग्री, थाङ्का, अल्लो तथा अन्य स्थानीय उत्पादनहरूलाई पनि आधुनिक डिजाइन, ब्रान्डिङ र अन्तर्राष्ट्रिय बजारसँग जोड्न सकिन्छ।

चीनबाट सिक्नुपर्ने मुख्य पक्षहरू

चीन भ्रमणपछि मैले विशेष रूपमा सिकेका केही महत्वपूर्ण पक्षहरू यसप्रकार छन्।

 

• विकासका लागि स्पष्ट दीर्घकालीन योजना आवश्यक हुन्छ।
• नीति परिवर्तनभन्दा नीति कार्यान्वयन महत्वपूर्ण हुन्छ।
• उद्योग स्थापना गर्नुअघि पूर्वाधार तयार गरिन्छ।
• प्राविधिक तथा व्यावसायिक शिक्षालाई उद्योगसँग जोडिएको हुन्छ।
• अनुसन्धान र नवप्रवर्तनमा निरन्तर लगानी गरिन्छ।
• स्थानीय उत्पादनलाई विश्व बजारसम्म पुर्याउने रणनीति बनाइन्छ।
• डिजिटल प्रविधिको अधिकतम प्रयोग गरिन्छ।
• समयको सम्मान र अनुशासनलाई राष्ट्रिय संस्कृतिका रूपमा विकास गरिएको छ।
• सरसफाइ र वातावरण संरक्षणलाई विकाससँगै जोडिएको छ।
• सरकार, निजी क्षेत्र र शैक्षिक संस्थाबीच उत्कृष्ट समन्वय रहेको छ।

 

 

नेपाल र चीनबीचका समानताहरू

नेपाल र चीनका आफ्नै विशेषता भए पनि केही समान पक्षहरू छन्।

 

• दुवै देशको गौरवशाली इतिहास र समृद्ध संस्कृति छ।
• कृषि दुवै देशका लागि महत्वपूर्ण क्षेत्र हो।
• पर्यटन विकासको ठूलो सम्भावना छ।
• हस्तकला तथा स्थानीय उत्पादनको लामो परम्परा छ।
• मेहनती युवा जनशक्ति दुवै देशमा उपलब्ध छ।
• प्राकृतिक स्रोतको राम्रो सम्भावना रहेको छ।

 

नेपाल र चीनबीचका मुख्य भिन्नताहरू

चीनले योजनाबद्ध औद्योगिकीकरण र पूर्वाधार विकासमार्फत आर्थिक रूपान्तरण गरेको छ भने नेपाल अझै विकासको प्रक्रियामा छ। चीन निर्यातमुखी अर्थतन्त्र भएको देश हो भने नेपाल आयातमा बढी निर्भर छ।चीनमा उद्योग, अनुसन्धान र प्रविधिमा ठूलो लगानी गरिन्छ भने नेपालमा यी क्षेत्रमा अझै पर्याप्त लगानी हुन सकेको छैन।चीनका अधिकांश सरकारी सेवा डिजिटल माध्यमबाट सञ्चालन हुन्छन् भने नेपालमा यो प्रक्रिया विस्तार भइरहेको छ।चीनमा समयको सम्मान, अनुशासन र कार्यान्वयनलाई अत्यधिक प्राथमिकता दिइन्छ भने नेपालमा नीति र योजना राम्रो भए पनि कार्यान्वयन पक्ष अझै कमजोर देखिन्छ।

नेपालले अपनाउन सक्ने अभ्यासहरू

 

• स्थानीय उत्पादनको ब्रान्डिङ गर्ने।
• साना तथा मझौला उद्योगलाई प्रवर्द्धन गर्ने।
• कृषि उत्पादनलाई प्रशोधन गरी मूल्य अभिवृद्धि गर्ने।
• उद्योगमैत्री पूर्वाधार विकास गर्ने।
• डिजिटल सरकारी सेवाको विस्तार गर्ने।
• अनुसन्धान तथा नवप्रवर्तनमा लगानी बढाउने।
• प्राविधिक शिक्षालाई रोजगारीसँग जोड्ने।
• पर्यटन, कृषि र उद्योगलाई एकीकृत रूपमा विकास गर्ने।
• समयको सम्मान र अनुशासनलाई संस्थागत गर्ने।

 

व्यक्तिगत अनुभव

यो भ्रमण मेरो जीवनको एउटा महत्वपूर्ण सिकाइ थियो। चीनमा रहँदा मैले विकासलाई केवल पुस्तकमा पढिने विषयका रूपमा होइन, व्यवहारमा कार्यान्वयन भएको रूपमा प्रत्यक्ष देख्ने अवसर पाएँ।

विभिन्न देशका प्रतिनिधिहरूसँग छलफल गर्दा प्रत्येक देशका आफ्नै चुनौती भए पनि विकासका आधारभूत सिद्धान्तहरू—सुशासन, शिक्षा, प्रविधि, उत्पादन र अनुशासन—सबैका लागि समान रहेछन् भन्ने अनुभूति भयो।

नेपालको प्रतिनिधित्व गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा आफ्नो विचार प्रस्तुत गर्न पाउनु मेरो लागि सम्मानको विषय थियो। यस अनुभवले नेपालको सम्भावना अझ स्पष्ट रूपमा बुझ्ने अवसर पनि प्रदान गर्यो।

निष्कर्ष

चीनको विकास कुनै एक दिनको परिणाम होइन। यो दीर्घकालीन सोच, स्पष्ट नीति, कडा परिश्रम, अनुशासन, प्राविधिक शिक्षा, नवप्रवर्तन, उद्योगमैत्री वातावरण र प्रभावकारी कार्यान्वयन को परिणाम हो।

नेपालसँग पनि प्राकृतिक स्रोत, कृषि, पर्यटन, युवा जनशक्ति तथा स्थानीय उत्पादनको अपार सम्भावना छ। आवश्यक कुरा भनेको ती सम्भावनालाई सही नीति, आधुनिक प्रविधि, दक्ष जनशक्ति र प्रभावकारी व्यवस्थापनसँग जोड्नु हो।

यस सेमिनारले मलाई केवल नयाँ ज्ञान मात्र दिएन, नेपाललाई अझ समृद्ध र आत्मनिर्भर बनाउन हामी सबैले आफ्नो क्षेत्रबाट योगदान गर्नुपर्छ भन्ने प्रेरणा पनि दिएको छ।

अन्त्यमा, यस महत्वपूर्ण अवसर प्रदान गर्ने चीन सरकार (China Aid), Jiangxi Vocational College of Foreign Studies तथा सम्बन्धित सबै निकायप्रति हार्दिक आभार व्यक्त गर्दछु।

कुबेर खड्का

 डोटी, नेपाल