२०७८ श्रावण ८, शुक्रबार
July 23, 2021, Friday

नाथुराम गोड्से को हुन् ? गान्धीको हत्या किन गरे ?

३० जनवरी, १९४८ मा भारतको राजधानी दिल्लीस्थित आफ्नो आश्रममा साँझ प्रार्थना गर्न निस्किंदै गर्दा हिन्दू अतिवादी नाथुराम गोड्सेले चलाएको गोलीबाट मोहनदास करमचन्द गान्धीको निधन भयो । अहिंसालाई जीवन–दर्शनको रूपमा अँगालेका र कर्मले ‘महात्मा’ उपनाम पाएका गान्धी स्वयम् हिंसाकै शिकार भई मृत्युवरण गर्नु ठूलो विडम्बना थियो। 

अहिंसा र सद्भाव, गान्धीको जीवनका सार थिए । तर, राजनीतिमा निरपेक्ष अहिंसा र सद्भाव कति सम्भव भन्नेमा दार्शनिक रूपमै गम्भीर मतभेद छन्। 

३० जनवरी, १९४८ मा नाथुराम गोड्सेले गोली हानी गान्धीको हत्या गरे । गोड्से हिन्दु राष्ट्रवादी तथा लामो समयसम्म राष्ट्रिय स्वयमसेवक समाज (आरएसएस)का सदस्य रहिसकेका ब्यक्ति थिए । आरएसएसनै अहिलेको सत्तासिन दल भारतिय जनता पार्टीको बैचारिक तथा साघंठनिक पृष्ठभुमी हो । अरु हिन्दु अतिवादीले जस्तै भारत विभाजनका दौरान गान्धीले मुस्लिमलाई बढी फाइदा पुर्याएको भन्ने सोचेर गोड्सेले गान्धीको हत्या गरेका थिए । त्यसैले धेरैले गान्धीको हत्यालाई हिन्दु राष्ट्रवादको बर्बर आतङ्कको रुपमा लिने गरेका छन् । 

भारतका हिन्दु राष्ट्रवादीलाई राम्रोसँग थाहा छ कि गोड्से दशकौंसम्म आरएसएसका सदस्य रहेका थिए । गोड्सेको प्रशङ्ग आउँदा उनीहरु गोड्से गान्धीको हत्या गर्नु वर्षौ पहिला मात्रै आरएसएसको सदस्य भएको झुट बोल्छन् । तर धेरै एतिहासिक दस्तावेजले भन्छ कि गान्धीको हत्या गरिएको दिनसम्मपनि आरएसएस तथा त्यसका नेतासँग गोड्सेको घनिष्ट सम्बन्ध मात्र थिएन, नियमित संवाद पनि हुने गरेको थियो । फासीँदिनु केही पहिला समेत गोड्सेले आरएसएसको आधिकारिक गीत गुन्गुनाउँदै थिए ।

आजसम्मपनि आरएसएसले गोड्सेले जीवनभर अनुशरण गरेको विभाजन र हिंषाको राजनीति पछ्याइरहेको छ । यो सत्तारुण दल भाजपाको भातृसंघठनमा कतिपय भाजपा नेता तथा संसदहरु नै आबद्ध छन् जसले गोड्सेलाई ठूलो राष्ट्रवादी बिम्बको रुपमा लिने गर्छन् । हासोँ लाग्दो त यो छ कि २०१४ को चुनावी विजय पश्चात् भाजपा र आरएसएस दुवै गान्धीको छविलाई ‘क्यास’ गर्न लागि परेका छन् । 

केन्द्रिय सरकारमा नियन्त्रण पाइसकेपछि, हिन्दु राष्ट्रवादीहरु अहिले नयाँ इतिहास लेखाउन उद्देलित छन् । यनीहरु झुटको खेती गर्दै आफ्ना सबै काम आधुनिक भारत निर्माणको लागि जायज थिए भन्ने देखाउन चाहन्छन् । स्वतन्त्रता संग्रामका दौरान धेरैजसो हिन्दु राष्ट्रवादी नेता ब्रिटिसप्रति नतमस्तक देखिन्थे । अहिले आरएसएस र भाजपा दुवै गान्धीको बडाइ–चडाइ गर्दैछन् । प्रधानमन्त्री नरेन्दर मोदी जो विदेशी आएपनि तिनलाई लिएर गान्धीधाम या आश्रम पुगिहाल्छन् । तर गान्धीले तिनका दल र आरएसएसका अतिवादी प्रवृति तथा उच्छृङ्खल गतिविधिको कहिल्यै समर्थन गरेनन् । 

यिनका अहिलेका यि सबै गतिविधि एकदमै ढोंगी छन् । किनकी तिनकै अतिवादी बिचारधाराका कारण गान्धीको हत्या भयो । गान्धीमा पनि धेरै कमीकमजोरी छन् तरपनि उनले भाजपा र आरएसएसका हिंषात्मक र विभाजनकारी राजनीतिको कहिल्यै समर्थन गरेनन् । भाजपाले आजसम्मपनि मुस्लिमलाई ‘दोस्रो दर्जाको नागरिक’को रुपमा लिइरहेको छ । तर गान्धीले सबै धर्मावलम्बीले स्वतनत्र रुपमा राज्यको कुनैपनि प्रकारको भेदभाव र दमनबिना बाच्न पाउने कुराको वकालत गर्दै आए ।

उनले पटक–पटक लेखेका थिए कि हिन्दु र मुस्लिमबीचको बैमनस्यता र अविस्वासको मुल कारण भनेको औपनिवेशिक सत्ताले स्वार्थानुकुल दुई समुदायबीच गरेको विभेदकारी ब्यावहार हो । अहिले पनि हिन्दु राष्ट्रवादीहरु भारतलाई हिन्दु राष्ट्रमा रुपान्तरण गर्न तल्लिन छन्, त्यतिबेलै गान्धीको भारतलाई उदार लोकतन्त्र बनाउने सपना थियो । उनको ‘स्वराज’को अवधारणाको मुख्य जग भनेकै साप्रदायिक एकता र ब्रिटिसविरुद्धको एकिकृत आन्दोलन थियो ।

गान्धी र अन्य हिन्दु राष्ट्रवादीबीचको फरक त ‘भगवान राम’प्रतिको फरक–फरक बुझाइबाट नै प्रष्ट हुन्छ । पौराणिक रामकथाका धेरै स्वरुप छन् । भाजपा, आरएसएस तथा अन्य हिन्दु राष्ट्रवादीहरुले धेरै पहिलादेखि नै राष्ट्रवादको एजेण्डामा रामलाई जोड्ने गरेका छन् । आफ्ना समर्थकलाई हौस्याउन उनीहरु ‘जय श्री राम’को नारा लगाउने गर्छन् । र, यही नारा फलाक्दै उनीहरु मुस्लिमको मास लिचिङ वा कत्लेआम गर्छन् ।

राम राज्य न्यायप्रेमी थियो भन्ने मान्यता उत्तरी भारतमा ब्याप्त छ । त्यसैले उत्तरी भारतका किसानलाई प्रभाव पारेर स्वतन्त्रता संग्राममा अग्रसर गराउन गान्धीले रामको प्रशङ्ग ल्याएका थिए । उनले बिभाजनको लागि होइन एकताको लागि यसो गरेका थिए । ‘सबै भगवानका नामहरुले एउटैलाई जनाउँछ, त्यो भनेको इश्वर र अल्हाह नै हो’ गान्धीको तर्क थियो । गान्धीले रामको प्रयोग एकताको लागि गरेका थिए भने भाजपा र आरएसएसले यसलाई हिन्दु सर्वोच्चता कायम गर्न र हिंष्रक गतिविधिमा प्रयोग गरिने नारामा रुपान्तरण गरेका छन् ।

त्यसैले गान्धीले खेपिरहेको जातिवादीको आरोपका कारण आफू दुःखी भएको ढोंग जुन हिन्दु राष्ट्रवादीले अहिले देखाइरहेका छन् यो राजनीतिक, नैतिक र इमानका हिषावले पनि पटक्कै मेल खादैँन । गान्धी  स्वयम्ले आफ्नो छविको रक्षा गर्नुपर्नेछ ।

Related News

प्रेम आलेसहित ओली समूहका सांसदले दिए देउवालाई विश्वासको मत
प्रेम आलेसहित ओली समूहका सांसदले दिए देउवालाई विश्वासको मत
  • २०७८ जेष्ठ २९

काठमाडौं : नेकपा (एमाले) अध्यक्ष केपी ओली समूहका केही सांसदले कांग्रेस सभापति एवम् प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवालाई विश्वासको मत दिएका छन्...

प्रधानमन्त्री देउवाले पाए विश्वासको मत, पक्षमा १६५ विपक्षमा ८३
प्रधानमन्त्री देउवाले पाए विश्वासको मत, पक्षमा १६५ विपक्षमा ८३
  • २०७८ जेष्ठ २९

काठमाडौं– प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाले संसद्मा विश्वासको मत पाएका छन्। प्रतिनिधिसभाको आइतबार बसेको दोस्रो बैठकमा देउवाले संसदमा रहेका कुल सांसद संख्याको १६५ मत...

प्रधानमन्त्री देउवाले बहुमतले विश्वासको मत पाउने पक्का, यस्तो छ अंकगणित
प्रधानमन्त्री देउवाले बहुमतले विश्वासको मत पाउने पक्का, यस्तो छ अंकगणित
  • २०७८ जेष्ठ २९

काठमाडौं– जनता समाजवादी पार्टी (जसपां) नेपालका अध्यक्ष महन्थ ठाकुर पक्षले पनि विश्वासको मत दिने भएपछि प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाले विश्वासको मत...

TOP